دنیای کدهای جاوا اسکریپت روستای مران علیاصدیق رستمی مه ران گه وره
روستای مران علیاصدیق رستمی مه ران گه وره
مران علیا(مه ران گه وره) بخش کرفتو دیواندره کردستان ایران 
قالب وبلاگ
نويسندگان
آخرين مطالب

Image result for ‫عکس قرآن‬‎

[ ۱۳٩٤/٩/۱٤ ] [ ۸:٤۸ ‎ب.ظ ] [ صدیق رستمی ]

سال1353له راسه و بو چه پ((1-خوالی خوش بو حاجی سه عی2-خوالی خوشبومامه عه وده ی مامه و ره حمان3-خوالی خوش بو حاجی عارف4-کا ئه وره حیم مال کافه تاح5-ماموستا مه لا مه حمو6-کا ره حمه ت7-خوالی خوش بو موحه مه د کافه تاح.

سال1353له راسو بوچه پ((1-خوالی خوش بو ناسر مال کاسه یفه2-دکتور هندی که له مه ران بو به ناوشگرنیسیا3-خوالی خوش بو حاجی سه عی4-یاریده ری دوکتور((پرستار))ناوی جه لیل بوه5-فه ره یدون مال حاجی سه عی

1353له راسه و بوچه پ1-کاحه مه شه ریف مال کاحه بیب2-کاحه مه سه عی3-میرزا ئه وله لی4-دوکتور هندی مه ران5-کائه وره حیم کافه تاح6-پرستار ناوی جه لیل

 

 

[ ۱۳٩٤/٩/۱۳ ] [ ٥:۱۸ ‎ق.ظ ] [ صدیق رستمی ]

مقام معظم رهبری:((زبان کردی یک سرمایه ی ملیست))

در جدول زیر کلماتی اززبان کردیست که از پیر مردها وپیر زنهای مران شنیده ام.اینها گنجهای گرانبهایست که از نیاکان ما به جا مانده اند ودر حال از بین رفتن هستند.

معنی

کلمه

ردیف

 

گه وز

1

 

باده ران

2

 

هه ریز

3

 

دانامه

4

 

بزمه ته

5

 

باسرمه

6

 

چوار چمک

7

 

سیوا

8

 

په لویتک

9

 

کوله مه چه

10

 

بوک نه بوک

11

 

قه راو

12

 

قجرقجر

13

 

کوله وار

14

 

جه وه ل

15

 

تیزه تیزه

16

 

هه یتا هه یتا

17

 

ئاژین

18

 

به رجه وه ن

19

 

تورتاخ

20

 

پیارسک

21

 

ته ره زه ن

22

 

که رنه ک

23

 

که سمه

24

 

تیری

25

 

توف

26

 

تمه س

27

 

سیوه رو

28

 

مویچرک

29

 

زه مه ن

30

 

سواخ

31

 

هلایهه ل

32

 

ئه لقه ریز

33

 

پل

34

 

ده مه داچه قی

35

 

نسرم

36

 

سیرمه

37

 

رچه

38

 

ریچکه وپیچکه

39

 

هه ره س سه خت

40

 

شولاوه

41

 

دو مره کی

42

 

سی په لک

43

 

قه زمه

44

 

ئاژاژک

45

 

بورناق

46

 

گیزه ره

47

 

گه رول

48

 

هومه

49

 

یاره ما

50

 

فریشک

51

 

یه له ک

52

 

بلویسکه

53

 

میراز

54

 

تاش

55

 

مرویژانه

56

 

قه زال

57

 

قه لس

58

 

درونج

59

 

سرمیچ

60

 

انتیکه

61

 

بسو

62

 

سه ره ونه ر

63

 

هاریه

64

 

مزه

65

 

حه مه ره مزی

66

 

خه وش

67

 

پروسقیا

68

 

توماخ

69

 

فاق

70

 

داره لوسکه

71

 

لیسپ

72

 

کاتور

73

 

ویژامه ر

74

 

گاینجه

75

 

سه ریش

76

 

تیره هیش

77

 

ده هه رز

78

 

گاوخوان

79

 

ده ره ق

80

 

ایوه ت

81

 

ته له زم

82

 

 هه راش

83

 

 ته فه قا

 84

 

 باپه نام

 85

 

 لاته رازه

 86

 ابر متراکم

 بنه وه شت

 87

مسابقه 

 برناوه بر

 88

خوشحالی مفرط 

 شایته ره ک

 89

مترسکی برای شکار 

 دیوجامه

 90

مقدارکمی علف خوردن حیوانات 

 دانگا

 91

اصابت 

 ئاوقان

 92

شیون وفغان همراه با زدن به سر وکندن موی سر هنگام مردن کسی ،توسط زنان

 پوپه له قژی

 93

مقدارکمی گندم  یاسایرمحصولات 

 ماساوه

 94

شلوغی 

 چه له حانی

 95

وسط 

 ناوه زیله

 96

ساکت باش 

 وتر بگره

 97

 

 

 

 

 

 

 

[ ۱۳٩٢/۳/۱۸ ] [ ٢:٢٠ ‎ق.ظ ] [ صدیق رستمی ]

اصلاحات اقلیم شناسی در زبان کردی:

 

 

1-بای تی جیه ی به فرخوش ئه کات.((معمولا قبل از هر بارش باد میوزد.))

2-ده ور مانگ ئاغله ی داوه ،ئه واریت.((هاله ای از نور((ابرهای مرتفع)) که دور ماه حلقه میزند و24ساعت بعدازآن بارش آغاز میشود.امروزه این یک اصل پذیرفته شده ی علمیستوکه پیشینیان ما بر اثر تجربه به آن دست یافته بودند.

-بایه قوش به چکه ی فره ویت ته ره سالیه((این یک اصل اثبات شده ی علمیست،اگر تره سال باشد جغد معمولا5یابیشتر تخم میگذاردولی اگر خشکسالی باشد2یا3تخم میگذارد((هنوز علم هواشناسی با این همه ابزار وماهوره های سنجش از دورو......با قطعیت نتوانسته این چنین پیش بینی کند،این هم یکی دیگر از نشانه های قدرت خداوندوهم چنین تجربه ای بزرگ از نیاکان ما.))

 

3-لاسامه((بارش قاطی برف وباران))

 

4-برویش((دانه های منجمدبرف،))

 

5-بای زریان ((زریان (زلان) و شمال جزو بادهای محلی نیستند و در مقیاس سینوپتیکی بروز می نمایند. زلان از البرز و حتی شمال خراسان  و باد شمال  از جنوب عراق به سمت غرب کشور منشاء میگیرند.((برگرفته از مطالب استاد گرامی محمدطالب حیدری مدیرکل هواشناسی استان کردستان))

 

6-بای شه مال((باد جنوبغربی شه مال هم همیشه مفید نیستند و امروزه این باد مسئول خشکی و  ایجاد غبار های غلیظ عراق در منطقه می باشد ( شه مال از همان لغت شمال غربی است و بر خلاف تصور برخی ، واژه ای کردی نیست . در جنوب غرب و غرب ایران به بادهای گرمتر جنوبغربی  گفته می شود و اما وجه تسمیه آن مربوط به بین النهرین است که باد شمال به بادی گفته می شود که از موصل به سمت بصره وزان است و از جنوب عراق به سمت نواحی جنوب غربی باد غرب ایران چرخش می نماید و در ایران و عراق به باد شمال معروف شده است . .((برگرفته از مطالب استاد گرامی محمدطالب حیدری مدیرکل هواشناسی استان کردستان))

 

7-په له((میزان بارش مفید برای سبز شدن گندم،باران زیاد معمولادر آبان ماه))

 

8-کوله وه س((گندم سبز شده در فصل پاییز بر اثر باران کافی))

 

9-باووه((برف همراه باد))

 

10-قه لوه زه((حرکت موجی شکل شتابان آب))

 

11-دو دانگ((بارش قاطی برف وباران))

12-رچه((جا پای فرد یا افراد در برف که سفت شده وعبور از آن نسبت به دوروبر آسانتر است))

13-ده س بگره بارانه و ،بچوه ئاسمان((کنایه از شدت بارش است.))

14-زوقم((همان شبنم یخ زده است))

15-چله گه وره((40روزاول زمستان((در روستای مه ران از قدیم الایام اینطور بوده که روز اول چله گه وره از اولین خانه ی روستا شروع میشود.اگر آن شب خانه ای که چله در خانه ی آنها بوده ،غذای خوب ومرغوبی داشته باشند،آن شبانه روز هوا آرام است وگر غذای تند و شورو بد داشته باشند،هوای شبانه روز آینده بد ((سرما،بوران،یخبندان))خواهد بود.وجالب اینکه تمام اهای میدانند که کدام روز چله در کدام خانه بوده و...))

16-چله بوچ ک((20روزبعد از پله بوچک))

15-خاتو زمهه ری((......

16-ماسی قولاخ((.........

17- قه راو((همان شبنم است اگر قه راو باشد وداخل یک مزرعه حرکت کنید کفشها خیس میشوند))

-بای زه مه ن((باد تند))

20-توف((توده هوای سرد وبورانی و یخ بندان))

 

ضرب المثلها وترانه های  کردی حاوی عبارات واصطلا حات اقلیم وهوا:

1-له پیران ته وی       له زمسان شه وی((اگر پیران وافراد باتجربه یک جمله بگویند این جمله کارساز است حتی اگر بقیه ی وقتها هیچ حرفی نزنند.زمستان هم اگر در طول دوره خود آرام و بی سرما وبوران و یخ بندان باشد،در یک شب به اندازه ی طول دوره خود برف و سرما ویخ بندان و...به وجود میاورد.))

2-وه سه هه ور به هار((هر بار تصمیمی میگیرد))

3-ده ی به فر کیفسانت لی بواری

بزن قرانه((به حدی برف باریده که بهار هم ذوب نمیشود))

5-وه سه په نجه ی خوه ر((کنایه از زیبایی))

6-وه سه مانگ شه و چوارده.(( کنایه از زیبایی))

7-وه ک با هات و رویشت((سریع))

8-وه ک ئاو پاکه((پاکی در حساب و اخلاق))

9-وه سه ریژنه ی باران((سریع))

10-وه ک روژ له به رچاوم روشنه.((قطعیت در پیش بینی کاری))

11-مانگ هه میشه له ژیر هه ور نامینیته و.((حقیقت روزی آشکار میشود))

12-له ئاسمانگ بوت ئه گه ریام ئیسه های له بان زه وی.((دیدن کسی به صورت ناگهانی وبعد از انتظار طولانی))

13-ده ریا وده م سه گ چه په ل ناویت.((کارهای کم اهمیت))

14-تا ئه م با له م کونه و،بیت((کنایه از ادامه وضع موجود))

1617-ئه ونه سارده که ر ئه رچی((سرمای شدید))

18-بورانیکه چاو،چاو ناوینیت((بوران شدید))

19-هه ر وختی بی شمال بی وایه     ریش برنی و بیاته تایه

21-له هه رکویه و بای بی شه ن ئه کات.((کنایه از افرادی که به نفع شخصی خود،خود را با شرایط موجود وفق میدهند))

له ئاو نه ها تو شه والی کنیاوه

دایه له چه ن ئاو قولی ته ر نه ویه

ته رازوی خوا سه ریکی هاله شرقو سریکی هاله غه رب

وامکه با به رد نه واریت.

خاسی بخه ده ریا گوم ناویت

ئاو وه ئاوه دانیا ئه رویت

به له او بتوا له پرد نامرد مه که ئه ووه ره و

15 روژ به هاربای شه مال زودی  چنار ماسیه رله بن ده ر دینی

 

23-سی مانگه ی پاییز بریا شه وبوایی       ده م ...........................

24-هه مشیه سیوه رویه((کسی که زیادی به سایه علاقمند است))

25-دایمه مویچرکیه((کسی که زیاد سردش باشد))

26-هه وریکی هاورد له باران ئه چی     یاروه شنه شن بو باوان ئه چی

22-هه واره به رزه ته مو مژ گرتی     جوانیه که ی عاله م یاره که م بردی

-یاخوابه خیربی میوانی ئازیز     یاله روژگار به هار یا شه وگارپاییز

په پوله ی ناو گولزارانم      هه ورم،هه وینی بارانم

بروا بو کویستان نیوه ی زستانه    له ناو سینه ی تو میوه ره سانه

مه یتم هه لگرن بو لا نساران   خره ی پاچوبیل لای ئیواران

 

4-یا خوا بای نه یی یا پیر بای نه یی      یارم هاوه ریوه و با سه رمای نه وی

ده باری هه ی ده باری،ده باری، کریوه ی ده کات

 

دیسان بارانه نم نم دای داوه

گول به گشت جوری خه رمانه ی داوه

ته نیا گولی من ماتو شیواوه

به شه وی تاریک نمه نمه ی باران

چرائه گیرن له شوین نازداران

ئه وا پاییزه گه لا ریزانه

زولفی یار به ده س با په ریشانه

ئای بو هه لامه شیرین هه لامه

سیو له کوی بینم وه ی چله ی زستانه

هه لاله ی کویستان سور ئه کاته وه    سه رگونای یارم...

 

 

در بخش نظرات اصطلاحات و ترانه ها وضرب المثلهای کردی حاوی عبارات هوا و اقلیم را بنویسید.با تشکر رستمی.

[ ۱۳٩٢/۳/۱٦ ] [ ۳:٠۱ ‎ق.ظ ] [ صدیق رستمی ]

 

 

 

یکی از سنگ نگاره های باستانی مران(کویل ئاغه باوا)

 

 نمای کلی روستای مران

روستای بلال حبشی مران

 

 

 

 

 

  

 

 معرفی مران علیا(مه ران گه وره)


اسم این روستا از نقطه ای باستانی که در دوروبر همین روستا ست گرفته شده است. (نسل امروزی به این نقطه دیه کون (روستای قدیمی)می گویند ولی پدران ما وقدیمی ترها به آن( مه ران شا نه زه ر)می گفتند که این نام قدمتی طولانی داشته وبه قبل از آمدن اسلام به ایران برمی گردد نام این نقطه در زمانهای قدیم (مهران و ماران)بوده که ریشه ی واژه به مهر دردوران باستان بازمی گردد.نام این نقطه در کتاب تارخ ماد دیاکونف وکتاب پرواز بر فراز شهرهای باستانی ایران به صورت ماران ومهران آمده است. دراین نقطه ازایران مانند بیشتر جاهای دیگرآیین زرتشت دربین ساکنانش رایج ومعمول بوده ساکنان مران شانظر(مه ران شانه زه ر)حدود600سال پیش(برای این 600سال پیش دلایل موثقی دردست است) براثربارش برف شدید که محل زندگیشان راتخریب می کندو به علت موقعیت خاص روستای کنونی مران که دارای غارهای زیادی هست واز نظر اختفا ودفاع وهمچنین آب مناسب وگرم بودن داخل غارها دارای شرایط مطلوبی بوده نقل مکان کرده ونقطه ی جدید را همان ماران یا مهران نامیده اند. کاملا طبیعی وعادیست که که ماران یا مهران در طول زمان مانند بسیاری ازواژه های دیگر دچار تحول(کاهش،افزایش،تطورو....)گردیده و به مران(مه ران) تبدیل شود.(این موضوع به صورت مشروح بیان خواهد شد). میترا یا مهر معروفترین خدای در میان خدایان ایرانی است . واژه اوستایی میثرَه به معنی پیمان  ، قرارداد ، قول و قرار است .( مهر در اوستا میثراmithraو در پارسی باستان و سانسکریت میتراmitra آمده است.میترا در اوستا به معنای پیمان و معاهده است. همچنین نام فرشته ی فروغ یا روشنایی نیز می باشد.در گاتها یک بار در اشتودگات( یسنا 45 بند 5 ) به معنی پیوند و بستگی و تعهد بکار رفته.

 

در فارسی از مهر معنای خورشید نیز بجای مانده و نیز نام هفتمین ماه سال و شانزدهمین روز از هر ماه می باشد)

روستای مران علیا(مه ران گه وره)از روستاهای بخش کرفتو شهرستان دیواندره در استان کردستان می باشد. روستاهای اطراف مران علیا عبارتند از:1-مه ران قه ره،که له که جار،قوراوا،زه کی وه و،کانی شیرین،سیر.حوزه کارهای اداری شهرستان دیواندره وبرای انجام سایر کار مانند خرید وفروش به ترتیب اهمیت ومراجعه ی بیشتر، به سقز،دیواندره ،تکاب وسنندج آمدورفت می کنندمحل کنونی فعلی روستا بابافت جدید قدمتی 600ساله دارد ((هرچند در موقع گازکشی به روستا چندقبردرداخل روستا به وسیله لودر کنده شد که با توجه به بافت قبرها وآیین ورسم دفن مردگان به 1500تا2000قبل از میلادبرمیگردد))در اطراف روستا مکانهایی که محل سکونت مردمانی قبل از اسلام ودوران اسلام وتاچندصدسال پیش در دور وبر روستا خیلی زیاد است(ازاشاره به نام وموقعیت آنها خودداری میشود) .روستای کنونی مران در دشت معروف اوباتو((اوباتو در کردی هه وه توازنام اورارتوییان گرفته شده که قبل از دوران مادها در این منطقه ومناطق پیرامون حاکم بوده اند)) ومیان رشته کوه زاگرس میانی واقع شده  است.تعداد خانوارهای روستاالان حدود100خانواراست مثل بقیه ی روستاهای منطقه بیشتر ساکنانش کشاورزند وهمراه آن دامداری هم میکنند.مردمانی فعال وزحمتکش دارد.برای غلبه بر مشکلات همه با هم هستند.در بحث کشاورزی بیشتر به صورت دیم است.وغالب کشت گندم وجو ونخود است.متاسفانه از درختان میوه ومیوه های جالیزی وصیفی جات و....خبری نیست ازدلایل آن یکی سردی اقلیم منطقه است ودوم اینکه شاید مردم خود نخواسته اند.آقای شریفی چندسالیست در دوله وشکه(نام محلی نقطه ای زراعی در مران) این کار را تجربه می کندبااینکه میرزا حسین فردی باتجریه وپرکار وبا حوصله است متاسفانه کشت آبیش خوب جواب نداده وخودش مهمترین عامل را کم بودن دوره ی گرما در طول سال می داند.وواقعا اینطور هم هست.از نظر را ه ووسایل ارتباطی متاسفانه چندسال است که مردم باپای پیاده یا با تراکتور که برای آن زنجیر می بستند به را ههای اصلی ارتباط داشتندولی امسال1391مشغول ساخت جاده هستند وحدس می زنم مردم امسال در فصل گل وبرف سفر آسوده ا ی داشته باشند.2مدرسه ی ابتدایی ورا هنمایی دارد.مهمترین ویژگی ساکنان این روستا توجه به علم آموزی وسواد است خدارا شکر استاد دانشکاه،پزشک،معلم،دانشجودرتمامی مقاطع کاردانی تا دکترا،وتوجه به شاخه های مختلف هنر(خوشنویسی،قالیبافی که در این زمینه نقشه مه ران در مناطق کردنشین وسراسرکشورشهرت وکاربرد دارد،و....رواج دارد.مران، مرکز درمانی وخانه بهداشت وبرق وتلفن ونانوایی ودکل تقویت کننده شبکه های داخلی صداوسیما ومنبع آب شرب ومدرسه ،گازو....دارد.که در میان این خدمات ،مرکز درمانی ومدرسه ی ابتدایی متعلق به قبل از انقلاب وبقیه متعلق به بعد از پیروزی انقلاب اسلامی است. منظره ی طبیعی روستا چه داخل وچه دوروبر آن در هر فصل زیبایی خاص خود را دارد.بافت جمعیتی روستا تقریبا یکدست است.مهاجرت از روستا به شهر بیشتر بین سالهای 1365تا1380همراه با موج مهاجرت وشهرگرایی در سراسر کشور صورت گرفت که مهاجرتها بیشتر به سقز،دیواندره،سنندج،تکاب،تهران،وآبیک و....بوده وهم اکنون هم ادامه دارد ولی از شدت آن کاملا کاسته شده که ازجمله دلایل مهم آن:وجود امکانات رفاهی در روستا،درامدنسبتا خوب دامداری وکشاورزی،وصفا وصمیمیت موجود در محیط روستا و.....را می توان نام برد.ومهاحرتهای دایمی وفصلی از شهر به روستا هم صورت می گیرد که درصد مهاجرت فصلی مخصوصا در تابستان بالاست.

ولی از گذشته های دورساکنان اصلی مران از نواحی (هه وشار،کرماشان،دیوان ده ره،کانی چای،.......)به این روستا آمده اندواز طوایف مهم این روستا(گوران وسید وگه لواخی و.....را میتوان نام برددردوره ی گذشته چندبار تمام روستا غارت وویران ،ومجددا آباد می شودوازدوران ی که دریادگذشتگان مانده این روستا توسط افرادی چون امین دیوان ونبی خان اداره میشودکه این افراد از طرف والیان سنه انتخاب میشدند وظاهرا بامردم روستا میانه ی خوبی نداشتند.تااینکه سعیدسلطان افشار باعث کوتاه شدن دست نمایندگان خوانین گذشته درمنطقه ازجمله مران میشودواملاک وروستاهای منطقه راباروشهای خاصی مانند خریدن و....به تصرف خود درمی آوردواوهم به علت وسعت منطقه ی تحت پوشش درهرروستا وبخش نمایندگانی انتخاب میکند.که اولین نماینده ی سه عی سولتان درمران......(این قسمت اصلاح میشود).

.

 

عکسها ی جالب را در ادامه ی مطلب ملاحظه فرمایید.


ادامه مطلب
[ ۱۳٩۱/٦/٢٢ ] [ ٩:٢٦ ‎ب.ظ ] [ صدیق رستمی ]
........

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

کارشناس ارشدآب وهواشناسی گرایش آب وهواشناسی کاربردی هستم وبه فرهنگ وزبانهای باستانی ،وجغرافیاومسائل آموزش وپرورش علاقمندم.
RSS Feed